Hoca Mehmed Zekai Dede
(2) 
13 Kasım 2008
Sanatçı: Zekâî Dede Efendi
Albüm İsmi: Hoca Mehmed Zekai Dede / Osmanlının Sesleri
Yapım Yılı: 2001
Yapımcı: Boyut Müzik
Katkıda Bulunan:
Nurettin Çelik: Serhanende Zafer Tekelioğlu Fahrihan Ünsal Gönül Paçacı Vedat Gençtürk: Ud Göksel Baktagir: Kanun Fatih Ovalı: Tanbur Kudsi Sezgin: Ney Derya Türkan: Kemençe
Albüm İsmi: Hoca Mehmed Zekai Dede / Osmanlının Sesleri
Yapım Yılı: 2001
Yapımcı: Boyut Müzik
Katkıda Bulunan:
Nurettin Çelik: Serhanende Zafer Tekelioğlu Fahrihan Ünsal Gönül Paçacı Vedat Gençtürk: Ud Göksel Baktagir: Kanun Fatih Ovalı: Tanbur Kudsi Sezgin: Ney Derya Türkan: Kemençe
Albüm Açıklaması:
Zekai Dede, Klasik Türk Musikisinin günümüzdeki tüm kaynaklarında, neredeyse aynı sözcüklerle "son büyük klasik", "son büyük bestekar" olarak tanımlanır. Kendisinin, "Dede Efendi"nin klasik ekolünün son temsilcisi olduğu yazılır. Tanzimatın ve batılılaşma yöneliminin Osmanlı'da tüm toplumsal, kültürel ve siyasal yerleşik değerleri yerinden oynattığı bir dönemde, 19. Yüzyılın son üç çeyreğinde yaşamış olması; onun bu yönüne özellikle vurgu yapılmasına neden olmuştur denilebilir.
Mehmed Zekâî Dede 1825 yılında Eyüp'te doğdu. Babası Cedid Ali Paşa Mescidi'nin imamı Süleyman Hikmeti Efendi, annesi Ziyneti hanımdır. Babası, Lâl'î-zâde Abdülkadir iptidâi (ilkokul) mektebinde hat hocası ve iyi bir hattattı. Zekâî Efendi de bu okula devam ederek babasından hat sanatını, amcasından Kur'ân öğrenmeye başladı. Sesinin güzelliğiyle dikkatleri üzerine çekmişti. 19 yaşına geldiği zaman iyi bir hafız idi.
Babasından da hat icâzetnamesi aldı. Bu icâzetnamede babasından başka Mustafa Rakım, Mehmed Râşid, Eyüp Sultan hatibi Mustafa İzzet, Nakşibendî Mustafa Hilmi, Mehmed Emin Zihnî Efendi gibi hattatların imzaları vardı. Balıklı Hoca Ali Efendi'ye devam ederek medrese dersleri gördü. Aynı yıllarda, Eyyûbî Mehmed Bey'den mûsıkîye başladı. Bir yıl kadar ders aldı. Sonra Kazasker Mustafa İzzet Efendi'den Sülüs ve Nesih yazılarını da öğrendi. Eyyûbî Mehmed Bey'e bir yıl devamdan sonra ilâhîler ve şarkılar bestelemeye başlayan Zekâî Efendi'yi Dede Efendi'ye götüren hocası sayesinde Zekâî Efendi, 1844.Temmuz-1845.Mayıs tarihleri arasında Hammamîzâde İsmail Dede gibi çok büyük bir mûsıkîşinas ve bestekârdan meşk etmek fırsatını buldu. 1845 yılında Mısır'a gitti prensin sarayında daire müdürlüğü ve ayrıca mûsıkî hocalığı ve şefliği görevlerini üstlendi. 1868 yılında Mevlevî tarikatına girdi. 1883'de Dar'üş-Şafaka'ya mûsıkî hocası oldu ve bu görevine 14 yıl devam etti. 1884' de Bahariye Mevlevîhânesi kudümzenbaşılığı Arif Dede'nin vefâtı ile boşalınca Zekâî Efendinin öğrencisi olan Hüseyin Fahreddin Dede'nin teklifi ile Zekâî Efendi çile çıkarmadığı halde Dede unvanını aldı. Zekâî Dede'nin kudümzenbaşılığı 13 yıl devam etti. Klâsik Türk Mûsıkîsi repertuarının zamanımıza kadar gelmesinde Zekâî Dede'nin büyük rolü olmuştur. Sait Halim Paşa koleksiyonunun büyük bir kısmını Zekâî Dede okumuş, Nikoğos Ağa da yazmıştır.
Öğrencileri arasında oğlu Hafız Ahmet IRSOY, Rauf Yekta Bey, Dr. Suphi EZGİ, Şeyh Fahreddin Dede, Ahmed Avni KONUK, Kazım UZ, Ahmed Râsim Bey, Şevki Bey, Eğri Kapılı Mehmed Efendi, Hafız Hayreddin BİLGEN, Rıfâî Şeyhi Rıza Efendi, Ali Aşkî Bey, Dr. Ârif Ata Bey. Biraz ney üfleyen, fevkalade Arapça ve iyi Farsça bilen Zekâî Dede hayatının sonlarına doğru batı notasını öğrenmiş fakat ne bu notayı ne de Hamparsum notasını kullanmamıştır.
Nota bilmeyişi ancak meşk suretiyle eserlerin ortaya çıkması zamanla bazılarının kaybolmalarına sebep olmuştur. Bugün elde bulunan eserleri: 5 Mevlevî âyîn-i şerifi, 1 mersiye, 1 tevşih, 2 teşbih, 4 durak, 39 şûgl, 78 ilâhî (dinî eserleri), 1 kâr-ı nâtık, 2 kâr, 40 beste, 8 nakış beste, 23 ağır semâî, 22 yürük semâî, 27 şarkı, 8 marş (din dışı eserleri). İlk büyük formlu eseri Sûzîdil makamında ve nakış ağır sengin semâî usûlündeki: "Dil hasret-i vasim ile nâlân gel efendim" mısra'ı ile başlayan ağır semâîsidir. Bayatî-Bûselik terkîbini , ilk defa bestekârımız kullanmıştır. Eserleri içinde Hisâr-Bûselik, Şehnâz-Bûselik, Hicazkâr fasılları, Ferahnâk Beste ve Semaî, Acem-Aşîrân Beste, Sûz-i Dil Semaî, Mevlevî Ayinleri sayılabilir.
Zekai Dede, Klasik Türk Musikisinin günümüzdeki tüm kaynaklarında, neredeyse aynı sözcüklerle "son büyük klasik", "son büyük bestekar" olarak tanımlanır. Kendisinin, "Dede Efendi"nin klasik ekolünün son temsilcisi olduğu yazılır. Tanzimatın ve batılılaşma yöneliminin Osmanlı'da tüm toplumsal, kültürel ve siyasal yerleşik değerleri yerinden oynattığı bir dönemde, 19. Yüzyılın son üç çeyreğinde yaşamış olması; onun bu yönüne özellikle vurgu yapılmasına neden olmuştur denilebilir.
Mehmed Zekâî Dede 1825 yılında Eyüp'te doğdu. Babası Cedid Ali Paşa Mescidi'nin imamı Süleyman Hikmeti Efendi, annesi Ziyneti hanımdır. Babası, Lâl'î-zâde Abdülkadir iptidâi (ilkokul) mektebinde hat hocası ve iyi bir hattattı. Zekâî Efendi de bu okula devam ederek babasından hat sanatını, amcasından Kur'ân öğrenmeye başladı. Sesinin güzelliğiyle dikkatleri üzerine çekmişti. 19 yaşına geldiği zaman iyi bir hafız idi.
Babasından da hat icâzetnamesi aldı. Bu icâzetnamede babasından başka Mustafa Rakım, Mehmed Râşid, Eyüp Sultan hatibi Mustafa İzzet, Nakşibendî Mustafa Hilmi, Mehmed Emin Zihnî Efendi gibi hattatların imzaları vardı. Balıklı Hoca Ali Efendi'ye devam ederek medrese dersleri gördü. Aynı yıllarda, Eyyûbî Mehmed Bey'den mûsıkîye başladı. Bir yıl kadar ders aldı. Sonra Kazasker Mustafa İzzet Efendi'den Sülüs ve Nesih yazılarını da öğrendi. Eyyûbî Mehmed Bey'e bir yıl devamdan sonra ilâhîler ve şarkılar bestelemeye başlayan Zekâî Efendi'yi Dede Efendi'ye götüren hocası sayesinde Zekâî Efendi, 1844.Temmuz-1845.Mayıs tarihleri arasında Hammamîzâde İsmail Dede gibi çok büyük bir mûsıkîşinas ve bestekârdan meşk etmek fırsatını buldu. 1845 yılında Mısır'a gitti prensin sarayında daire müdürlüğü ve ayrıca mûsıkî hocalığı ve şefliği görevlerini üstlendi. 1868 yılında Mevlevî tarikatına girdi. 1883'de Dar'üş-Şafaka'ya mûsıkî hocası oldu ve bu görevine 14 yıl devam etti. 1884' de Bahariye Mevlevîhânesi kudümzenbaşılığı Arif Dede'nin vefâtı ile boşalınca Zekâî Efendinin öğrencisi olan Hüseyin Fahreddin Dede'nin teklifi ile Zekâî Efendi çile çıkarmadığı halde Dede unvanını aldı. Zekâî Dede'nin kudümzenbaşılığı 13 yıl devam etti. Klâsik Türk Mûsıkîsi repertuarının zamanımıza kadar gelmesinde Zekâî Dede'nin büyük rolü olmuştur. Sait Halim Paşa koleksiyonunun büyük bir kısmını Zekâî Dede okumuş, Nikoğos Ağa da yazmıştır.
Öğrencileri arasında oğlu Hafız Ahmet IRSOY, Rauf Yekta Bey, Dr. Suphi EZGİ, Şeyh Fahreddin Dede, Ahmed Avni KONUK, Kazım UZ, Ahmed Râsim Bey, Şevki Bey, Eğri Kapılı Mehmed Efendi, Hafız Hayreddin BİLGEN, Rıfâî Şeyhi Rıza Efendi, Ali Aşkî Bey, Dr. Ârif Ata Bey. Biraz ney üfleyen, fevkalade Arapça ve iyi Farsça bilen Zekâî Dede hayatının sonlarına doğru batı notasını öğrenmiş fakat ne bu notayı ne de Hamparsum notasını kullanmamıştır.
Nota bilmeyişi ancak meşk suretiyle eserlerin ortaya çıkması zamanla bazılarının kaybolmalarına sebep olmuştur. Bugün elde bulunan eserleri: 5 Mevlevî âyîn-i şerifi, 1 mersiye, 1 tevşih, 2 teşbih, 4 durak, 39 şûgl, 78 ilâhî (dinî eserleri), 1 kâr-ı nâtık, 2 kâr, 40 beste, 8 nakış beste, 23 ağır semâî, 22 yürük semâî, 27 şarkı, 8 marş (din dışı eserleri). İlk büyük formlu eseri Sûzîdil makamında ve nakış ağır sengin semâî usûlündeki: "Dil hasret-i vasim ile nâlân gel efendim" mısra'ı ile başlayan ağır semâîsidir. Bayatî-Bûselik terkîbini , ilk defa bestekârımız kullanmıştır. Eserleri içinde Hisâr-Bûselik, Şehnâz-Bûselik, Hicazkâr fasılları, Ferahnâk Beste ve Semaî, Acem-Aşîrân Beste, Sûz-i Dil Semaî, Mevlevî Ayinleri sayılabilir.
1. Hisarbuselik Makamında Kemençe Taksimi / Derya Türkan / 2:01
2. Hisarbuselik Beste (Güfte: Gammi) / Darb-ı Fetih / 3:36
3. Hisarbuselik Ağır Semai (Güfte: Vasıf) / Aksak Semai / 3:27
4. Hisarbuselik Şarkı / Ağır Aksak / 3:02
5. Hisarbuselik Yürük Semai / Yürük Semai / 5:07
6. Hicazkar Makamında Ud Taksimi / Vedat Gençtürk / 1:46
7. Hicazkar Beste / Darb-ı Fetih / 5:38
8. Hicazkar Ağır Semai / Sengin Semai / 3:01
9. Hicazkar Yürük Semai / Yürük Semai / 3:34
10. Hüzzam Makamında Ud Taksimi / Vedat Gençtürk / 1:46
11. Hüzzam Yürük Semai (Güfte: Vasıf) / Yürük Semai / 3:56
12. Hüzzam Şarkı / Aksak / 2:41
13. Neva Makamında Ney Taksimi / Kudsi Sezgin / 1:06
14. Neva Şarkı / Yürük Semai / 3:23
15. Tahirbuselik Şarkı (Güfte: Hafid Bey) / Aksak / 2:04
16. Tahirbuselik Şarkı / Curcuna / 1:32
2. Hisarbuselik Beste (Güfte: Gammi) / Darb-ı Fetih / 3:36
3. Hisarbuselik Ağır Semai (Güfte: Vasıf) / Aksak Semai / 3:27
4. Hisarbuselik Şarkı / Ağır Aksak / 3:02
5. Hisarbuselik Yürük Semai / Yürük Semai / 5:07
6. Hicazkar Makamında Ud Taksimi / Vedat Gençtürk / 1:46
7. Hicazkar Beste / Darb-ı Fetih / 5:38
8. Hicazkar Ağır Semai / Sengin Semai / 3:01
9. Hicazkar Yürük Semai / Yürük Semai / 3:34
10. Hüzzam Makamında Ud Taksimi / Vedat Gençtürk / 1:46
11. Hüzzam Yürük Semai (Güfte: Vasıf) / Yürük Semai / 3:56
12. Hüzzam Şarkı / Aksak / 2:41
13. Neva Makamında Ney Taksimi / Kudsi Sezgin / 1:06
14. Neva Şarkı / Yürük Semai / 3:23
15. Tahirbuselik Şarkı (Güfte: Hafid Bey) / Aksak / 2:04
16. Tahirbuselik Şarkı / Curcuna / 1:32
Etiketler: Hoca Mehmed Zekai Dede
[keywords]Anahtar Kelimeler: Zekâî, Efendi, Mehmed, Semai, büyük, Mustafa, devam, Dedein, Yürük, yılında, hocası, Hisarbuselik, Şarkı, olmuştur, babasından, ederek, kadar, klasik, Mevlevî, Babası.
[/keywords]
İzleme: 1129 Yorumlar (2)
| #1 Yazan: gavaz | 23 Ocak 2009 22:08 | |
|
Durum: A\'za | Kayıt: 14.11.2008 coooooooooook guzel gavaz, gavaz, Haber: 0 | Yorum: 7 |
|
|
|
| #2 Yazan: GorisInquize | 9 Kasım 2011 14:11 | |
|
Durum: Misafir | Kayıt: -- [url=http://smshollywood.narod.ru]Íàéòè íîâûå ñìñ äğóãó î âñòğå÷å[/url] Haber: 0 | Yorum: 0 |
|
|
|