» Kalan Müzik » Nerkis Hanım, Lale Hanım - Lale- Nerkis Hanımlar

Nerkis Hanım, Lale Hanım - Lale- Nerkis Hanımlar

(0) 14 Kasım 2008
Lale- Nerkis Hanımlar
 
Sanatçı: Nerkis Hanım, Lale Hanım
Albüm İsmi: Lale- Nerkis Hanımlar
Yapım Yılı: 1998
Yapımcı: Kalan Müzik

Katkıda Bulunanlar:
Yapım: Hasan Saltık, Mastering: Didem Kurt, Mastering: Ercan Akbay, Grafik Tasarım: Ersu Pekin, Yayına Hazırlayan: Bülent Aksoy, Arşiv: Merih Sezen, Yapım: Kalan Müzik
 
 
Albüm Açıklaması:
Lale ve Nerkis Hanımlar'ın plaklarını ilk kez 1970'li yılların ikinci yarısında İstanbul Radyosu'nda yayımlanan bir taş plak programında dinlemiştim. Daha ilk notalarda insanı saran, bugün artık kaybettiğimiz ve adeta yabancılaştığımız, derinlerden gelen, ince hüzünlü, hafif esrarlı bir sesti dinlediğim. Artaki Candan'ın "Lûtfeyle güzel..." güfteli hicazkâr şarkısıydı o gün dinlediğim ilk plakları. Radyo yayınını banda kaydetmiş, şarkıyı günlerce dinlemiştim. Radyo arşivindeki plakların tanıtıldığı başka programlarda birkaç şarkılarını daha yakaladım daha sonra. Bir gün de Yüksekkaldırım'da bir taş plaklarını buldum ve hemen satın aldım. Gene geçmişin o esrarlı tınısı... Bir anda insanı geçmişin kuytuluklarına çeken, dinleyeni yüzyıl başı İstanbul'una götüren o duygulu, hüzünlü tiz sesler, o zarif üslup...
 
Acaba basit bir geçmişe özlem duygusu muydu hissettigim? Bu sorunun cevabını daha sonra verebilecektim: değildi. Ciddi musıki değerleri de taşıyordu bu plaklar. Peki kimdi bu Lale ve Nerkis Hanımlar? Çevremdeki musıkicilerin çoğu tanımıyordu onları. Hele genç musıkiciler adlarını bile duymamışlardı. En sonunda, Lale ve Nerkis Hanımlar'ı tanıyan, üstelik onların meclislerinde bulunmuş, ailelerini de tanıyan bir musıki adamı buldum. Üstad neyzen Niyazi Sayın'dı bu insan. Üstaddan Lale ve Nerkis Hanımlar'ın kardeş olduklarını, İpekçi Kardeşler diye anıldıklarını, asıl adlarının Lebibe ve Neyyire olduğunu öğrendim. Kendisinde pek çok plağı vardı. Bunların değerli icra örnekleri olduğuna ve bugünün genç musıkicileri için bu temiz üslubun pek çok fayda sağlayacağına inanıyordu Niyazi Sayın. Plaklarından birkaçını dinletti bana gramofonundan; ama dinlemekle yetinemedim ve kendisinde hazır bulunan 90'lık bir kasete doldurulmuş plaklarından da bir kopya aldım. Böylece yirmi-yirmi beş plağını Niyazi Sayın sayesinde dinledim.

Aradan uzun yıllar geçti. 1993'te Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı'nın çıkardığı İstanbul Ansiklopedisi'nde musıki maddeleri editörlüğü görevini üstlendiğim zaman, ansiklopedide Lale ve Nerkis Hanımlar'a da yer vermek istedim. Ansiklopedide onlara yer verebilmek için biyografık bilgiye ihtiyacım vardı. Ama hiçbir yazılı kaynakta biyografık bilgi yoktu onlar hakkında. Tek yol ailelerini bulmaktı; bu da zordu. Sonunda "İpekçi" soyadının tanınmışlığından yararlanabileceğimi düşündüm. O sırada İstanbul milletvekili olan Sayın İsmail Cem İpekçi'ye bir mektup yazarak kendisinden yardım istedim. Sayın İsmail Cem sekreteri aracılığıyla bana Nerkis Hanım'ın oğlu Sayın Celî İpekçi'nin telefon numarasını verdi.

Celî Bey'i evinde ziyaret ettim. Celî Bey teyzesinin, yani Lale Hanım'ın oğlu Merih Sezen'den daha doğru biyografık bilgiler alabileceğimi söyleyerek bana Sayın Merih Sezen'in telefonunu verdi. Bu plağın ortaya çıkmasındaki en büyük etmen olan Merih Sezen'le böyle tanıştım. Aynı gün kendisinden Lale ve Nerkis Hanımlar'ın biyografılerini de öğrendim. Böylece ansiklopedi maddesinin gerektirdigi bilgiler ortaya çıktı. Lale ve Nerkis Hanımlar ansiklopedinin L harfinde ayrı bir madde olarak yer aldılar.

Merih Bey'in elinde annesi ile teyzesinin bütün plakları vardı. Bu plakları yıllardır gözü gibi saklamış, eskimesin yıpranmasın diye sık sık çalmaktan bile sakınmıştı. Bunları, kendi deyimiyle, "tarihe mal etmek" istiyordu; ilerlemiş yaşında en büyük özlemi buydu. Fakat ne yapması, kime başvurması gerektiğini bilemiyordu. Plakları konservatuvarın arşivine vermek istemiş, ama kimse ilgilenmemişti. İstanbul Radyosu yetkilileri de radyonun mevcut arşivini bile koruyamadıkları gerekçesiyle ilgi göstermememişti kendisine. Başvurduğu musıkicilerden de yardım görmemişti. O gün Merih Bey'e plaklarla ilgileneceğimi, en doğru işin bu plaklardan hiç olmazsa bir bölümünün bir CD'ye aktarılması olduğunu söyledim.

Aradan birkaç yıl daha geçti. Dostum Hasan Saltık Kalan Müzik'i kurmuş, değerli taş plakları stüdyolarda temizleterek CD'ler halinde yayımlamaya başlamıştı. Hemen kendisine Lale ve Nerkis Hanımlar'ı teklif ettim; birlikte Merih Bey'i ziyaret ettik ve bir seçme plak yayımlamakta anlaştık. Sonra da arkadaşım Cemal Ünlü'nün yardımıyla stüdyoda üst üste birkaç gece çalışarak plakları tek tek kaydettik. Güzel gramofonunu stüdyoya getirip 60 kadar plağı, yani 120 şarkıyı kaydetmek için üç gece orada çalışan Cemal Ünlü'ye burada bir kere daha teşekkür etmek istiyorum. Plağın kapak ve bu kitapçığın sayfa düzenini hazırlayan arkadaşım Ersu Pekin'e de teşekkür borçluyum. Elinizdeki plağın hikâyesi böyle...

Lale ve Nerkis Hanımlar'ın bütün plaklarını dinledikten sonra musıkişinaslıkları hakkında daha geniş bir fikir edindim. Bu plaklar ilkin Türk musıkisi arşivi bakımından değer taşıyor. Lale ve Nerkis Hanımlar plaklara okumuş ilk kadın icracılar arasında yer alıyorlar.
Ancak, bu plaklar arşiv değerlerinin ötesinde, taşıdıkları icra değerleri, hattâ yorumlarıyla da ciddiye alınması gereken bir kaynak niteliğinde. "Piyasa üslubu"nun çok dışında, en ufak bir bayağılık bile taşımayan, bozulmamış, çok temiz bir icra bu. Yer yer süslemeci bir yanı da var bu icranın; ama süslemeleri hep zevk işi süslemeler, dolayısıyla şarkılara ayrı bir kişilik veren bir yorum özelliği taşıyor. Lale ve Nerkis Hanımlar'ın en dikkate değer plakları birlikte doldurdukları plaklardır. Bu plaklar bir kişi tarafından okunmuşcasına belirgin bir uyum ve ses birliği gösteriyor. Oysa ses sahaları farklıdır bu iki icracının. "Unison" musıki adına, büyük bir başarıdır bu.

Repertuvarlarına gelince, bu plaklarda önce has klasik eserler dikkati çekiyor; Dede Efendi'nin, Ahmed Ağa'nın, Kemanî Ali Ağa'nın, Sermüezzin Rıfat Bey'in, Haşim Bey'in, Hacı Arif Bey'in, Şevki Bey'in, Enderunî Ali Bey'in, Lem'i Atlı'nın, Nevres Paşa'nın, Nikogos Ağa'nın, Suphi Ziya Özbekkan'ın, Tanburî Mustafa Çavuş'un vb. eserleri gibi. Klasik eserlerin yanında, fasıl repertuvarının vazgeçilmez bazı eserleri yer alıyor. Bunlar dışında, kelimenin "teknik" anlamıyla "klasik" sayılmasa bile, Selahattin Pınar, Sadettin Kaynak, Artaki Candan, Mustafa Nafız Irmak, Sadi Işılay gibi bestecilerin bugüne kadar unutulmamış, değerli şarkılarını okumuşlar. Bir de dönemin gözde şarkıları denebilecek, bazı fantezi parçalar okumuşlar zaman zaman. Ancak, bir bütün olarak ele alındığında ciddi bir repertuvar bu.

Bu plaklara çok değerli sazlar eşlik etmişler. Plakların büyük çoğunluğu Nevres Bey (ud), Nubar Tekyay (keman) ve Mesut Cemil'in (viyolonsel) sazları eşliğinde doldurulmuş. Bu üstadların icra sorumluluğunu üstlenmiş olmaları bu plaklara ayrı bir değer kazandırıyor. Lale ve Nerkis Hanımlar'ın hocaları Udî Nevres Bey plakların büyük çoğunluğunda baş sazende denebilecek bir durumda; varlığı her icrada hissediliyor. Kimi plaklarda Artaki Candan da eşlik etmiş. Pek az plakta Sadi Işılay'ın, Dürri Turan'ın ve Selahattin Pınar'ın eşlik ettiklerini tesbit edebildik.

Plakların dikkate değer bir yönü de icranın "sazın hakkı"nı vermiş olmasıdır. Özellikle, Nevres Bey, Mesut Cemil ve Nubar Tekyay'ın eşlik ettikleri şarkılarda sazlar esere "eşlik" etmiyorlar sadece, etkili bir biçimde katılıyorlar icraya. İcraların büyük çoğunluğu ya aranağmesi ile başlıyor ya da bitiyor, kimi plaklarda aranağmesi hem başta hem sonda çalınıyor. Bazen mısra aralarında yahut aranağmelerinden önce sazlardan biri -çoğu kez keman- serbest gezinmelerle aranağmesine yol gösteriyor. Tabiî, birçok plak da taksimle başlıyor. Sazların varlığını etkili bir biçimde duyurduğu bu icra planını Nevres Bey'in hazırladığını düşünebiliriz.

Plaklardaki aranağmelerinin kendisi de bir özellik taşıyor. Bunlardan bazıları hiç duyulmamış yahut çok az duyulmuş aranağmeleridir. Nevres Bey'in eşsiz bir aranağmesi bestecisi olduğunu biliyoruz. Plaklardaki aranağmelerinden hiç olmazsa birkaçının Nevres Bey'in kendi bestesi olduğunu, bu nağmeleri belki de bu plaklarla musıki dünyasına soktuğunu tahmin edebiliriz.

Batı müziği plakları da tarihî bir önem taşıyor. İstanbul'da daha önce Türk sanatçılarınca doldurulmuş, "Batı müziği" denebilecek plaklar hafıf yahut fantezi şarkılardı. Opera şarkıları ile liedleri ilk kez onlar plaklara okumuşlardır. Türkçe sözlerle okunan bu plaklara bu diskte yer vermekle bir gerçeği de dinleyicilerimize hatırlatmış oluyoruz.

Lale ve Nerkis Hanımlar 1928-1937 yılları arasında plak doldurmuşlardır. Daha sonraki yıllarda hiç plak doldurmamışlarsa da, musıki ve musıki çevreleri ile ilişkilerini ömürleri boyunca sürdürmüşlerdir. Nerkis Hanım Maçka'daki evinde düzenli aralıklarla musıki toplantıları düzenlemiştir. Bu toplantılara başta kardeşi Lale Hanım olmak üzere, Münir Nurettin Selçuk, Mesut Cemil, Refık Fersan, Fahire Fersan, Şerif Muhittin Targan, Safıye Ayla, Selahattin Pınar, Dürri Turan, Necmi Rıza, Niyazi Sayın, Necdet Yaşar gibi birçok ünlü musıkişinas katılmıştır.
 
 
1. Geldi Revnak Ey Benim Kas-i Hilalim Meclise
2. Kaçma Mecburundan Ey Ahu-I Vahsi
3. Kerem Kil Bu Dil-I Zare
4. Suy-I Kagithane'de Mecnun-Misal
5. Sükunda Geçer Ömrüm
6. Cihan Ley-ü Nehar Aglar
7. Geçip De Karsima Gözlerin Süzme
8. Sensiz Bu Sabah
9. Kirsa Bin Tel Naz Ile
10. Görmezsem Eger
11. Lütfeyle Güzel
12. Görmek Ister Daima
13. Kurdu Meclis
14. Ebrulerinin Zahm-I Nihandir Cigerimde
15. Yine Yesillendi Daglar Çemeni
16. Kimseler Gelmez Senin Feryad-I Ates Bagrina
17. Girdim Yarin Bahçesine ayvalik Narlik
18. Yavrucagim Güzellendi
19. Aman Daglar
20. Bi-vefa Bir Çesm-I Bi-dad Ne Yaman Aldatti Beni
21. Gece Çöktü Söner Artik Ocaktaki Bu Ates
22. Hayalimde Mes'ut Bir Rüya
23. Eylülü Ey Taze Gonca-I Bahar
24. Güzel Sevda Gecesi, Gül Bizim Mestimize
25. Canimdan Aziz Olan Ey Sen




Etiketler: Nerkis Hanım, Lale Hanım

[keywords]Anahtar Kelimeler: Nerkis, Beyin, musıki, Merih, plakları, Nevres, Hanımların, Sayın, Hanımlar, Yapım, büyük, Hanım, plaklar, plaklarını, İstanbul, eşlik, plaklara, Kalan, geçmişin, değer.
[/keywords]



İsim:
E-Mail:
Güvenlik Kodu:
Güvenlik Kodu (CAPCHA)
Kodu Güncelle
Güvenlik Kodunu Girin: